اخبار

تاریخچه سفره هفت سین و معنی نمادهای آن چیست؟

History of the Haft-Sin table

سالانه میلیون ها نفر در سراسر جهان نوروز را جشن می گیرند.جشن نوروز که یکی از کهن ترین جشن های باقی مانده از دوران باستان است ، آداب و رسومی دارد. از معروف ترین مراسم و آیین هایی که ایرانیان در در نوروز انجام می دهند، گستردن سفره هفت سین می باشد.

در این روز ایرانیان سفره هفت سین خود را بر روی زمین یا میز پهن می کنند. و مواد خوراکی که ابتدای آنها با سین شروع می شود نیز در آن می گذارند. همه اعضای خانه و خویشاوندان دور سفره جمع می شوند و تا زمان تحویل سال کنار سفره می نشینند.

به گفته سازمان ملل، نوروز بیانگر ارزش های صلح و انسجام بین نسل ها و گذشتگان می باشد. این جشن روز همبستگی و فرهنگ های متنوع در میان مردم و جوامع می باشد.

در ایم مقاله تلاش می کنیم ضمن بیان تاریخچه و فلسفه پیدایش هفت سین. معنی و مفاهیم نمادهای هفت سین را به شما بگوییم. و در این راستا از شمعدان، کتاب شاهنامه فردوسی، حافظ و کتاب مقدس قرآن هم یاد می کنیم.

تاریخچه هفت سین چیست؟

فلسفه سفره هفت سین

در آیین‌هاى باستانى ایران براى هر جشن «خوانی یا سفره ای » گسترده مى‌شد که داراى انواع خوراکى‌ها بود. به این سفره خوان نوروزی  یا سفره نوروزی نیز گفته می شد. و باید از بقیه سفره ها رنگین تر می بود. سفره هفت سین (خوان نوروزی) معمولاً چـندساعت مانده به زمان تحویل سال جدید آماده بود. و آن را برصفحه ای بلندتر از سطح زمین می چیدند.

محمدعلی دادخواه در کتاب «نوروز و فلسفه هفت سین» می‌نویسد: “الگوی هفت‌سین، هفت‌نام هفته نخست هر ماه، برابر با نام «امشاسپندان» است. که فرشتگان الهی‌‌اند و نیکی و پاکی و ستایش را از آسمان به انسان زمینی عرضه می‌دارند. امشاسپندان هر کدام دارای مفهومی هستند که بخشی از عظمت خداوند یکتا را به آدمی می‌شناسانند.»

بنا بر اطلاعات دانشنامهٔ ایرانیکا تاریخ این رسم مبهم بوده و  احتمالا «هفت‌سین» ریشه کهن و باستانی ندارد.

در برخی دیگر از بررسی محققان، هفت سین را به هفت «سینی» نسبت داده‌اند. و عده ای اصلش را «هفت میم» عنوان کرده‌اند. و برخی منابع هم آن را از ریشه «هفت‌چین» به معنی هفت چیدنی روی سفره نوروزی می‌دانند.

غیر از اشاره‌ای مبهم به این سفره در منبعی مربوط به دوره صفویه، فلسفه و تاریخ دقیقی از آن درمیان مورخان نیست. اوبن، سیاح فرانسوی که در دوره قاجار از ایران دیدن کرد، نیز با اشاره‌ به سفره هفت‌سین می‌گوید: «بزرگترین نماد نوروز سفره هفت ‌سین می‌باشد. ایرانیان سفره هفت‌سین را از ضروریات‌ آغاز سال نو می‌دانند که عبارتند از: ماهی – از سین لغت عربی سمک گرفته شده است – سیب، سیر، سبزی، سرکه، سنجد و سنگک.»

با این وجود می توان هفت سین را ریشه در آداب کهن ایرانییان بدانیم. برای مثال امشاسپندان و نمادهایش در این سفره به چشم می‌خورند (شیر به نشانه وهومن، سپند و بیدمشک به نشانه سپندارمذ، ظرف آب و سمنو به نشانه آناهیتا و …). مثلاً سمنو را فقط به این دلیل که تقویت‌کننده قوای جنسی بوده است نباید به اله آناهیتا نسبت داد. بلکه باید توجه داشت در تهیه سمنو فقط زنان شرکت می‌جستند و مردان در این کار دستی نداشتند.

چرا عدد هفت؟

در زمان ساسانیان عدد هفت مقدس شمرده می‌شده است. برای مثال، در کتاب المحاسن الاضداد منسوب به جاحظ آمده است که ساسانیان هنگام نوروز هفت دانه را در ستون می‌کاشتند یا نانی متشکل از هفت دانه غله مختلف می‌پختند. در این خصوص عده ای از مورخان تاریخ پیدایش هفت سین را به پیش از اسلام قلمداد می کنند. که این امر نیز باتوجه به موارد گفته شده چندان دقیق نمی باشد.

هفت در میان اعداد از اهمیت و ارزش خاصی برخوردار است. هفت برای ایران و ایرانیان باستان مقدس بود و از آن برای مفاهیم مثبت، خوش یمنی و فال نیک استفاده می‌شد.

تقدس عدد هفت در میان پارسیان تا حدی بود که آنها ده روز قبل از نوروز، از هر هفت دانه سبزه می پروراندند. و ظروفِ آنرا بر سر درِ خانه های خود می‌گذاشتند و هر کدام بیشتر و بهتر سبز می‌شد، نشانه پر ثمریِ آن محصول برای کاشت در آن سال بود.

از سوی دیگر عدد هفت در زبان باستانی به نام ” امرداد” است. امرداد معنای جاو دانگی و بی مرگی نام داشت. و از آنجائی که این عدد معنای زیبای زندگی و جاودانگی را می‌داد هفت واژه را به نشانه آن گزینه کرده و بر سفره هفت سین می‌چینند.
آخرین نکته اینکه ، هفت “سین”، نشانه هفت دانه گیاهی است که می‌توان با آن سبزه نوروز را تهیه کرد: جو، ماش، عدس، ارزن، لوبیا، نخود و گندم.

از دیگر نشانه های تقدس عدد هفت می توان به موراد زیر نیز اشاره کرد. هفت رنگ رنگین کمان، دوران کودکی ۷ سال است، هفت خان رستم در شاهنامه، هفت آسمان، هفت اقلیم، هفت روز هفته، هفت فرشته، هفت شهر عشق در عرفان، هفت پیکر و…

عدد هفت در قرآن کریم و نزد مسلمانان نیز اهمیت دارد. و از عدد هفت در برخی از آیه ها و سوره های قرآن نام برده شده است . در این باره می توانید به راز عدد هفت در قرآن مراجعه کنید.

چرا حرف سین؟

بنا به روایتی هفت “سین” نخستین بار هفت “شین” بود. از نگاه برخی از مورخان: «در دوران ساسانیان (دوره پیش از اسلام) این سفره با عنوان «هفت شین» شهرت داشته و محتوی شمع و شراب، شیرینی، شهد (عسل)، شمشاد، شربت و شقایق یا شایه بوده است» (میرفتاح، ۱۳۸۹، صفحه ۱۵۱) دوبیتی معاصری ریشه این سنت را به کیانیان و در اصل هفت شین نسبت داده است.

نوروز در زمان کیان   /  می‌نهادند مردم ایران

شهد و شیر و شراب و شکر ناب   /  شمع و شمشاد و شابه اندر خوان

برخی بر این باورند که چون بعد از ورود اسلام به ایران شراب ممنوع اعلام شد و جای خود را به سرکه داد. و لذا هفت شین به هفت سین تغییر یافته است. اما به نظر می‌رسد این باور هم درست نباشد.

نمادهای سفره هفت سین

سین اول) سیر: با نام اهورامزدا

سیر سمبل اهورا مزدا و نمادی از تندرستی و سلامت است. گیاهی است دارویی. اغلب پیشینیان از خواص دارویی سیر به منظور درمان برخی از بیماری ها استفاده می کردند. از این رو می توان از این ماده برای داشتن سالی بدون بیماری بر روی سفره هفت سین استفاده نمود.

سین دوم) سیب: با نام سپندارمز (اسفند)

سیب، نماد سلامتی و زیبایی است و سیبی که سر سفره می گذارند، نشان از دوری از گزند و آسیب دارد. رسم است که سیب را مادر یا پدربزرگ خانواده سر سفره بگذارند؛ به این دلیل که همیشه بزرگترهای یک خانواده نگران سلامتی اعضای خانواده شان هستند.

سین سوم) سبزه: با نام فرشته اردیبهشت

سبزه نماد فرشته اردیبهشت می باشد. سبزه نماد حیات و شادابی است. و  در اول بهار نشانگر حیات دوباره و سبزی است. اغلب ایرانیان از این نماد به منظور داشتن سالی شاد و با طراوت استفاده می نمایند. و خود رنگ سبز مایه آرامش است.

سین چهارم) سنجد: با نام فرشته خرداد

سنجد نماد فرزانگی و نام فرشته خرداد است. سنجد نشانگر دو نماد عقلانیت و عشق است.به معنای عهد بستن است که هر کس با خود می بندد تا سنجیده عمل نماید. و از سوی دیگر برای افزایش علاقه و محبت بین اعضای خانواده بر سر سفره قرار می دهند.

سین پنجم) سرکه: با نام فرشته مرداد

سرکه نماد جاودانگی انسان در برابر تسلیم و رضایت پروردگار است.  در ادبیات ایرانی در توصیف اضطراب و اشک و گریه از سرکه استفاده می‌شود. و مولانا از گریه و آزار با عنوان سرکه فشانی یاد می‌کند. سرکه سر سفره نوروزی ما را به پذیرش ناملایمات زندگی و جاودانگی دعوت می کند.

سرکه فشانی چه کنی کآتش ما را بکشی    /    کآتشم از سرکه‌ات افزون شود افزون شررم

سین ششم) سمنو: با نام فرشته شهریور

سمنو غذایی است مقوی و سرشار از ویتامین. لذا به غذای مرد آفرین معروف است. این سین به عنوان نماینده ای از جهان قدرت بر سفره هفت سین می نشیند. و از طرفی چون طبخ سمنو دشوار است و برای تهیه ی آن باید از کمک دوستان و همسایگان استفاده نمود. لذا نماد همکاریو همبستگی نیز می باشد.

سین هفتم) سماق: با نام فرشته بهمن:

در فرهنگ کهن ایران، سماق نماد صبر و بردباری و تحمل دیگران بوده است. در گذشته سماغ را به صورت کوبیده در سفره هفت‌سین می‌گذاشتند که این نیز باید توسط پدر خانواده در سفره گذاشته شود. در ضرب المثل ایرانی نیز؛ “سماق مکیدن” به معنای صبر کردن است.

سایر وسایل سفره هفت سین

در بسیاری از خانواده های ایرانی بر اساس ذوق و سلیقه خود وسایل دیگری نیز در سفره قرار می دهند. و این تنوع از پارچه سفید یا ترمه به عنوان سفره گرفته تا خوراکی و لوازم دیگر.

کتاب:  قرآن ، دیوان حافظ یا شاهنامه فردوسی

آینه: نماد جهان بی‌پایان و بارگاه خداوندی است.

ماهی سرخ: در تنگ بلورین، نماد روزی حلال است.

تخم رغ رنگی: برای زینت دادن و نیز نشانه ی زایش  و تنوع انسان ها و ادامه ی زندگی و حیات هستند.

سکه: نماد رزق و برکت در سال جدید می باشد.

سنبل: نشانه طراوت ، شادابی و عطر خوبی است که در راه است.

شیرینی ایرانی ، شمعدان ایرانی ، گلاب و…

فواید خوراکی های سفره هفت سین

اکنون به بیان مختصری از خواص خوراکی های هفت سین می پردازیم:

سیر

سیر دارای خواص درمانی زیادی است و در رده سبزیجات قرار دارد. برخی از ویژگی های سیر عبارتند از خاصیت ضد اکسیدانی ، دارابودن ترکیبات گوگردی ، دارابودن مقدار زیادی فیبر و.. . لذا برای بسیاری بیماری ها از جمله کلسترون ، ورم معده ، تمیز کردن و ضدعفونی دستگاه گوارش ، سلامت قلب و … مفید می باشد.

سیب

سیب سرشار از ویتامین A و C ، فیبر ، آهن ، منیزیم ، فسفر، بتاکاروتن و مواد معدنی می باشد. لذا مصرف روزانه آن توصیه می شود. چه اینکه درمان کننده ترک های پوست ، تقویت مغز، تنظیم کننده قند خون، پیشگیری از نقرس و مسواک طبیعی دندان ها.

سرکه

سرکه یکی از فرآورده های انگور می باشد که تحت اثر مخمری ویژه ای ایجاد می شود. این ماده فذایی یکی از طعم دهنده های غذا و سالاد است. سرکه مایعی است ضد باکتری و برای کاهش قند خون ، تنظیم اسید معده، جوان سازی پوست و غیره نیز استفاده می شود.

سنجد

سنجد تازه سرشار از ویتامین های A و  B و K می باشد. همچنین منبع خوبی برای فیبرهای مفید و پتاسیم و منیزیم بوده و ۱۵ نوع آمینو اسید را با خود دارد. استفاده روزانه آن توصیه شده است. و لذا برای درمان اسهال، زردی و یرقان، مشکلات ریه ، لاغری و کاهش وزن نیز استفاده می شود. همچنین از پودر هسته آن می توان برای درمان پوکی استخوان و آرتروز استفاده کرد.

ادیم زمین سفره عام اوست  /  بر این خوانِ یغما چه دشمن چه دوست     (سعدی)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *